نقش ویژگی‌های شخصیتی، نگرش مذهبی و منبع کنترل فردی در کیفیت روابط زناشویی بازنشستگان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی، گروه روانشناسی بالینی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشیار روانشناسی، گروه روانشناسی بالینی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 دانشجوی کارشناس ارشد مشاوره مدرسه، گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

4 کارشناس ارشد روانشناسی بالینی، مدرس دانشگاه غیرانتفاعی آفرینش بروجرد، لرستان، ایران

چکیده

پدیده بازنشستگی مانند سایر تجربیات انتقالی بر رضایت زناشویی افراد تأثیر می­گذارد و می­تواند باعث ایجاد تنش، اختلاف و نارضایتی در اواخر بزرگسالی گردد. بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش ویژگی­های شخصیتی، نگرش مذهبی و منبع کنترل فردی در پیش­بینی کیفیت روابط زناشویی بازنشستگان انجام شد. روش پژوهش پیمایشی و از نوع همبستگی ­بود. جامعه آماری شامل کلیه­ بازنشستگان شهر نهاوند بود که بر اساس پیشینه پژوهش­های قبلی تعداد 200 نفر از آنها از طریق نمونه­گیری تصادفی ساده به عنوان نمونه­ پژوهش انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل فرم کوتاه پرسشنامه شخصیتی نئو، مقیاس­های نگرش مذهبی خدایاری­فرد و همکاران، منبع کنترل راتر و وضعیت زناشویی گلومبوک-راست بود. داده­ها از طریق همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که ناسازگار زناشویی با روان­رنجوری همبستگی مثبت، و با برون­گرایی، گشودگی به تجربه، توافق­پذیری و با وجدان بودن همبستگی منفی دارد. همچنین بین نگرش مذهبی افراد با وضعیت زناشویی آن­ها رابطه­ی منفی معناداری بدست آمد و میان منبع کنترل با کیفیت زناشویی رابطه­ی معناداری وجود نداشت. همچنین بر اساس تحلیل نتایج، روان­رنجوری، برون­گرایی، توافق­پذیری و نگرش مذهبی توانستند به طور معنادار 42 درصد از واریانس متغیر وابسته یعنی کیفیت زناشویی را پیش­بینی نمایند. براساس یافته­های پژوهش می­توان گفت وضعیت زناشویی افراد به ویژه در دوره بازنشستگی متأثر از صفات شخصیتی و نگرش مذهبی افراد است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Role of Personality Characteristics, Religious Attitude and Source of Individual Control in the Quality of Retired People's Marital Relationships

نویسندگان [English]

  • Yousef Aazami 1
  • Abdolah Motamedi 2
  • Elahe Foroughinejad 3
  • Mohammad Jalalvand 4
  • Mohammad Mehrdad Sadr 1
چکیده [English]

Retirement phenomenon like the other transitional experiences affect people’s marital satisfaction and can cause tension, disagreement and discontent at the end of adulthood. So, this research was carried out to evaluate role of personality characteristics, religious attitude and source of individual control in predicting quality of retired people’s marital relationships. The research method was survey and correlational. The statistical population included all retired people in Nahavand that 200 of them were selected as sample of the research through simple random sampling based on backgrounds of previous researches. Instruments of the research included Short form of NEO personality questionnaire, religious attitudes scales of Khodayarifard et al, Rutter’s control source and Golombok-Rust's marital status. Data was analyzed through Pearson correlation and multiple regression. Results showed that marital incompatibility has positive correlation with mental affliction and negative correlation with extraversion, openness to experience, agreeability and conscientiousness. Also, a significant negative relationship was obtained between people’s religious attitude and their marital status and there was no significant relationship between control source and marital quality. As well based on analysis of the results, mental affliction, extraversion, agreeability and religious attitude could significantly predict 42 percent of variance of the dependent variable, that is, marital quality. Based on findings of the research, it can be said that people’s marital status especially in retirement period is affected by people’s personality traits and religious attitudes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Personality Characteristic
  • Religious Attitude
  • Control Source
  • Marital Quality
  • Retirement

احدی، ب. (1386). رابطه شخصیت و رضایت زناشویی. روانشناسی معاصر، 2(2)، 37-31.

اعظمی، ی.، معتمدی، ع.، دوستیان، ی.، جلالوند، م.، و فرزانگان، م. (1391). نقش تاب­آوری، معنویت و دینداری در
پیش­بینی رضایتمندی از زندگی در سالمندان. فصلنامه فرهنگ مشاوره و رواندرمانی، 3 (12)، 20-1.

اصغری گنجی، ع.، و نوابی­نژاد، ش. (1394). اثربخشی آموزش مهارت­های ارتباطی مبتنی بر منبع کنترل درونی در افزایش رضایت زناشویی. پژوهش­های روانشناسی بالینی و مشاوره، 5(1)، 115-101.

بهرامی، ا. ه. (1368). مطالعه عناصر بنیادین سازگاری در آزادگان ایرانی (پایان­نامه دوره دکتری چاپ نشده). دانشگاه تربیت مدرس.

قربانعلی­پور، م. فراهانی، ح برجعلی، ا.، و مقدس، ل. (1387). تعیین اثربخشی آموزش تغییر سبک زندگی به شیوه گروهی بر افزایش رضایت زناشویی. مجله مطالعات روانشناختی، 4(3)، 72-57.

کیانی، ا. ر.، فرحبخش، ک.، اسدی، م.، و شیرعلی­پور، ا. (1389). ابعاد جهت­گیری مذهبی و مرزهای ارتباطی خانواده: یک همبستگی بنیادی. فصلنامه روانشناسی و دین، 3(3)، 106-93.

مولایی، ع.، یزدان­بخش، ک.، و کرمی، ج. (1393). رابطه پنج عامل بزرگ شخصیت و منبع کنترل با سازگاری شغلی کارکنان شرکت گاز کرمانشاه. فصلنامه شخصیت و
 تفاوت­های فردی
، 3 (4)، 121-107.

نوبهار، م.، احمدی، ف.، الحانی، ف.، و فلاحی­خشکناب، م. (1392 الف). سازگاری با بازنشستگی: یک مطالعه مروری.
روان­پرستاری، 1(2)، 53-38.

نوبهار، م.، احمدی، ف.، الحانی، ف.، و فلاحی­خشکناب، م. (1392 ب). تببین تجارب پرستاران بازنشسته از وضعیت سلامتی طی دورن بازنشستگی: تحلیل محتوا. مجله تحقیقات کیفی در علوم انسانی سلامت، 2(1)، 32-21.

وفایی، ز.، عسکری­زاده، ق.، و رحمتی، ع. (1390). رابطه
هیجان­خواهی، شوخ طبعی و نگرش دینی با اضطراب مرگ. مجله روانشناسی و دین، 4 (3)، 68-49.

یاسمی­نژاد، پ. ف.، و یاسمی، ا. (1391). رابطه میان سبک دلبستگی و منبع کنترل با بهزیستی معنوی در دانشجویان متاهل دانشگاه. مقالات چهارمین سمینار ملی سلامت روان دانشجویان دانشگاه گیلان.

بیابانگرد، ا. (1391). روش­های تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی. جلد 1، تهران، دوران.

پیمان، ع. (1393). بررسی رابطه بین سلامت عمومی، نگرش مذهبی و ویژگی­های جمعیت­شناختی با اضطراب مرگ در سالمندان شهر تهران (پایان نامه کارشناسی ارشد چاپ نشده) دانشگاه علامه طباطبائی تهران.

حسینی، ا.، زهراکار، ک.، داورنیا، ر.، شاکرمی، م.، و محمدی، ب. (1394). رابطه­ی تعهد زناشویی با ویژگی­های شخصیتی. مجله دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، 22 (5)، 796-788.

حیدری تفرشی، غ. (1391). رویکرد مدل­یابی معادلات ساختاری در تبیین رابطه بین سبک دلبستگی و منبع کنترل با رضایتمندی زناشویی، در اعضای هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن. فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی، 3(3)، 44-23.

خدایاری­فرد، م.، شکوهی­یکتا، م.، و غباری­بناب، ب. (1379).
آماده­سازی مقیاس نگرش مذهبی دانشجویان. مجله روانشناسی و علوم تربیتی، 4 (2)، 285-268.

خدایاری­فرد، م.، شهابی، ر.، و اکبری زردخانه، س. (1386). رابطه نگرش مذهبی با رضایت­مندی زناشویی در دانشجویان متاهل. فصلنامه خانواده­پژوهی، 3(10)، 620-611.

سپاه­منصور، م.، دلاور، ع.، و صفاری­نیا، م. (1390). پیش­بینی نگرش به شایعه از طریق ویژگی­های شخصیتی، عواطف مثبت و منفی و بهزیستی روانشناختی. فصلنامه
 پژوهش­های روان­شناسی اجتماعی
، 1 (2)، 106-124.

سلیم­زاده، ح.، افتخار، ح پوررضا، ا.، و مقیم­بیگی، ع. (1386). اشتغال مجدد بازنشستگان و شاخص های کیفیت زندگی. مجله رفاه اجتماعی، 7(26)، 297-187.

سیف­الدینی بنادکوکی، ع. (1391). بررسی رابطه تمایزیافتگی و کیفیت روابط زناشوئی در کارمندان متاهل دانشگاه­های شهر یزد (پایان­نامه کارشناسی ارشد چاپ نشده) دانشگاه علامه طباطبائی تهران.

صدیقی، ا.، معصومی، ا.، و شاه­سیاه، م. (1394). بررسی رابطه بین جهت­گیری مذهبی با رضایت زناشویی زوجین شهر قم. مجله دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، 22(6)، 971-965.

صفاریان، م. ر.، و عاشوری، ج. (1393). بررسی رابطه­ی منبع کنترل، صفات شخصیت، عزت نفس و جهت­گیری مذهبی با رفتار مطلوب انضباطی. مجله­ی اصول بهداشت روانی، 16(3)، 483-476.

فیاض، ا.، کاظمی، س.، رئیسون، م. ر.، و محمدی، ی. (1395). ارتباط باورهای انگیزشی یادگیری و ابعاد منبع کنترل با پیشرفت تحصیلی دانشجویان. پژوهش در آموزش علوم پزشکی، 8 (2)، 76-69.

Abeles, R. P. (1991). Sense of control, quality of life, and frail older people. The concept and measurement of quality of life in the frail elderly, 297-314.

Banse, R. (2004). Adult attachment and marital satisfaction: Evidence for dyadic configuration effects. Journal of Social and Personal Relationships, 21(2), 273-282.

 Casillas, A., & Watson, D. (2003). Impact of personality traits and life events on newlyweds’ satisfaction. Poster presented at the 111th Annual Meeting of the American Psychological Association, Toronto, Ontario, Canada.

Cook, D. B., Casillas, A., Robbins, S. B., & Dougherty, L. M. (2005). Goal continuity and the “Big Five” as predictors of older adult marital adjustment. Personality and individual differences, 38(3), 519-531.

Costa, P. T., & Mccrae, R. R. (1989). Revised NEO Personality Inventory (NEO-PI-R) and NEO Five Factor inventory (NEO-FFI) Professional manual. Odessa, FL, Psychological Assessment Resources.

Feng, E. (2011). The impact of spiritual well-being, gratitude, and loneliness on marital satisfaction among Korean American pastors and spouses (Doctoral dissertation, California State University, Long Beach).

Gong, M. (2007). Does status inconsistency matter for marital quality? Journal of family issues, 28(12), 1582-1610.

Holland, A. S., & Roisman, G. I. (2008). Big Five personality traits and relationship quality: Self-reported, observational, and physiological evidence. Journal of Social and Personal Relationships, 25(5), 811-829. Hesketh, B., Griffin, B., & Loh, V. (2011). A future-oriented retirement transition adjustment framework. Journal of Vocational Behavior, 79(2), 303-314.

Heydari, H., FatehiZadeh, M., & Etemadi, O. (2008). Prediction of broken promise of marriage.  Psychotherapy Developments, 15(51), 115-21.

Mccrae, R. R., & Costa, P. T. (2004). Acontemplated revision of NEO Five Factor inventory. Journal of personality and individual differences, 36: 587-596.

Kirkcaldy, B. D., Shephard, R. J., & Furnham, A. F. (2002). The influence of type A behavior and locus of control upon job satisfaction and occupational health. Personality and Individual Differences, 33(8), 1361-1371.

Lo, R., & Brown, R. (1999). Stress and adaptation: Preparation for successful retirement. Australian and New Zealand Journal of Mental Health Nursing, 8(1), 30-38.

Mahoney, A., Pargament, K. I., Murray-Swank, A., & Murray-Swank, N. (2003). Religion and the sanctification of family relationships. Review of Religious Research, 220-236.

Moheney, A. (2005). Religion and Confidence Material and Parent Child Relationship. Journal of Social Issues, 61(4), 689-706.

Onder, N. (2012). The mediating role of coping strategies in the basic personality traits—PTG and Locus of Control—PTG Relationships in breast cancer patients (Doctoral dissertation, Middle East Technical University).

Salazar, J., Hubbard, S., & Salazar, L. (2002). Locus of control and its influence on hotel managers' job satisfaction. Journal of Human Resources in Hospitality & Tourism, 1(2), 15-26.

Topa, G., Moriano, J. A., Depolo, M., Alcover, C. M., & Morales, J. F. (2009). Antecedents and consequences of retirement planning and decision-making: A meta-analysis and model. Journal of Vocational Behavior, 75(1), 38-55.

Watson, D., Hubbard, B., & Wiese, D. (2000). General traits of personality and affectivity as predictors of satisfaction in intimate relationships: Evidence from self‐and partner‐ratings. Journal of personality, 68(3), 413-449.

Žugelj, U., Komidar, L., & Zupančič, M. (2016). Personality traits and illness representations as predictors of life satisfaction in hypertensive adolescents and emerging adults. Horizons of Psychology, 25, 203-213.