اثربخشی گروه درمانی شناختی-رفتاری بر اضطراب مرگ و سلامت عمومی زنان سالمند سوگوار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه روانشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده

افراد سالمند به دلیل مواجه شدن با شرایطی چون تغییرات جسمانی، ضعف در برابر بیماری­ها، معلولیت و از دست دادن خویشاوندان و دوستان (سوگ و فقدان)، زمینه تفکر در خصوص مرگ و اضطراب ناشی از آن را دارند. از این رو هدف مطالعه حاضر، بررسی اثربخشی گروه درمانی شناختی-رفتاری بر اضطراب مرگ و سلامت عمومی زنان سالمند سوگوار بود. روش این پژوهش، نیمه­ آزمایشی با طرح پیش­ آزمون-پس ­آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری بود. جامعه آماری این مطالعه، کلیه زنان سالمند دارای تجربه سوگ در مراکز سالمندان شهر کرمانشاه در سال 1397 بودند که از میان آنها، تعداد 24 نفر با در نظر گرفتن معیارهای ورود به مطالعه، انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه 12 نفره آزمایش و کنترل جای‌دهی شدند. گروه آزمایش، تحت مداخله گروه درمانی شناختی-رفتاری، در قالب 8 جلسه 90 دقیقه­ای، قرار گرفتند. برای جمع­آوری داده­های پژوهش از پرسشنامه­های سلامت عمومی گلدبرگ و هیلر، اضطراب مرگ تمپلر، تجربه سوگ بارت و اسکات و آزمون معاینه مختصر وضعیت روانی فولشتین و همکاران استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده­ ها از طریق روش آماری تحلیل کوواریانس در نرم ­افزار SPSS نسخه 22 انجام گرفت. نتایج نشان داد بین میانگین نمرات اضطراب مرگ و مؤلفه­ های سلامت عمومی در دو گروه آزمایش و کنترل در پس­آزمون تفاوت معنی­ داری وجود دارد (05/0P<). همچنین نتایج در دوره پیگیری نشان داد نمرات اضطراب مرگ و مؤلفه ­های سلامت عمومی در گروه آزمایش، همچنان متفاوت از نمرات گروه کنترل بود (05/0P<). بنابراین، با توجه به بالا بودن میزان اضطراب مرگ و ضعف سلامت عمومی سالمندان سوگوار، یافته­ های این پژوهش، ضرورت کاربرد جلسات درمانی آموزش شناختی-رفتاری در راستای کاهش اضطراب مرگ و بهبود سلامت عمومی سالمندان سوگوار را خاطر نشان می­ سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of Cognitive-Behavioral Group Therapy on Death Anxiety and General Health of Mourning Elderly Women

نویسندگان [English]

  • Khodamorad Momeni
  • zahra Rafiee
Department of Psychology, Faculty of Social Sciences, Razi University, Kermanshah, Iran
چکیده [English]

Elderly people have a tendency to think about death and anxiety due to their physical conditions, weakness to illnesses, disability and losing relatives and friends (grief and loss). Therefore, the present study aimed to investigate the effectiveness of cognitive-behavioral group therapy on the anxiety of death and the general health of mourning elderly women. It was a semi-experimental study with a pretest-posttest design including a control group and a follow up period. Samples included all elderly women who experienced mourning attending elderly centers in Kermanshah in 2018, out of which 24 were selected based on inclusion criteria, and were randomly divided into two experimental and control groups. The experimental group received 8 sessions of 90-minute cognitive-behavioral group therapy. Goldberg and Hiller's general health questionnaire, Templer death anxiety, mourning experience of Bart and Scott, and Folstein and Partners mental examination brief test were used to collect the required data. Data were analyzed by SPSS software (version 22). The results suggested a significant difference between the mean scores of death anxiety and general health components of experimental and control groups in the post-test (P <0.05). The results from follow-up reported differences in anxiety scores and general health components of the experimental group and control group (P <0.05). Therefore, considering the high rate of death anxiety and low general health among elders, findings from the present study highlighted the necessity of using cognitive behavioral therapy sessions to reduce anxiety and improve general health of mourning elderly.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cognitive-behavioral group therapy
  • death anxiety
  • general health
  • mourning elderly

آقاجانی، م.، و میر باقر، ن. (1391، آذر). بررسیارتباطانسبا قرآنو باورهایدینیبامیزاناضطرابمرگدربیماران قلبی.ویژه نامه سومین همایش استانی قرآن و سلامت، کاشان.

بحیرایی، ا. (1381). بررسی مقدماتی کارایی ازمون معاینه مختصر وضعیت روانی در سرند سالمندان مبتلا به دمانس. مجموعهمقالاتبررسیمسائلسالمندیدر ایران وجهان. تهران: انتشارات کتاب آشنا.

پورشریفی، ح.، و فرهمند ثابت، م. (1394). رابطه حمایت اجتماعی و کیفیت خواب با سلامت عمومی ساکنان سرای سالمندان. مجله روان‌شناسی پیری، 1(1)، 39-31.

پیرحیاتی، ز.، و  برقی ایرانی. ز (1396). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر سلامت‌روان و عملکرد شناختی در سالمندان مبتلا به بیماری تخریب ماکولا وابسته به سن. مجله روان‌شناسی پیری، 3(2)، 147-136.

جانی، س.، مولایی، م.، جنگی قوجه بیگلو، ش.، و پور اسمعلی، ا. (1393). اثر بخشی شناخت درمانی مذهب محور بر اضطراب مرگ، سازگاری اجتماعی و بهزیستی ذهنی در بیماران مبتلا به سرطان. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی ایلام، 5(22)، 103-94.

حبیب اللهی، س.، سوداگر، ش.، بنی جمالی، ش.، و صبحی قراملکی، ن. (1396). مدل ساختاری روابط بین معنویت با سلامت‌روان و اضطراب مرگ: نقش میانجی گری منبع کنترل و حمایت اجتماعی. مجله روان‌شناسی پیری، 3(3)، 167-136.

شریفی، م.، احمدی، ا.، و فاتحی زاده، م. (1392). تأثیر سوگ‌درمانی شناختی‌–رفتاری با رویکرد اسلامی بر سلامت عمومی خانواده‌های داغدیده. مجله مطالعات اسلام و روانشناسی، 7(12)، 134-113.

عبادی فرد آذر، ف. شجاعی، ح. (1385). اصول خدمات بهداشتی. تهران: تهران.

عباسی، م.، اداوی، ح.، و حجتی، م. (1395). رابطه باورهای مذهبی و سلامت روانی از طریق واسطه‌گری هدفمندی در زندگی و ادراک پیری در معلمان بازنشسته. مجله روان‌شناسی پیری، 3(2)، 204-195.

عزیزی، م.، و مؤمنی، خ. (1393). اثربخشی شناخت درمانی گروهی بر کاهش افسردگی و اضطراب زنان سالمند شهر کرمانشاه. مجله تحقیقات بالینی در علوم پزشکی، 3(3)، 187-178.

عصاره، م.، فیروزکوهی مقدم، م.، کریمی، م.، و حسینی، م. (1393). سوگ پیچیده مطالعه شیوع شناسی توصیفی مقطعی در ایران. مجله روانشناسی و روان پزشکی شناخت، 1(2)، 46-40.

قدم پور، ع.،  و مشرقی، ش. (1396). رابطه سلامت معنوی، بهزیستی ذهنی و کیفیت زندگی با اضطراب مرگ در سالمندان. مجله روان‌شناسی پیری، 3(2)، 106-97.

قمری کیوی، ح.، زاهد بابلان، ع.،  و فتحی، د. (1394). اثربخشی گروه درمانی شناختی-رفتاری بر اضطراب مرگ در سالمندان مرد سوگوار. فصلنامه پرستاری سالمندان، ۱(۴)، 69-60.

کریگ، آ. (1391). درمان شناختی-رفتاری برای اختلال­های مزمن پزشکی (ترجمه: رضا مولایی  و کوروش فتاحی). تهران: انتشارات ارجمند. (تاریخ انتشار اثر به زبان اصلی، 2011)

محمدی، ی.،  و کمالی.، ه. (1397). اثربخشی معنادرمانی گروهی بر سازگاری اجتماعی، کاهش احساس تنهایی و سلامت عمومی سالمندان. مجله روان‌شناسی پیری، 2(3)، 24-12.

مهدی پور، س.، شهیدی، ش.، روشن، ر.، و دهقانی، م. (1388). تعیین اعتبار و روایی پرسشنامه تجربه سوگ در نمونه ایرانی. مجله دانشور رفتار. 2(3)، 37-16.

نادری، ف.، و صفر زاده، س. (1393). مقایسه اضطراب مرگ، رضایت از زندگی، نگرانی و امیدواری بین سالمندان معلول ساکن در خانواده و ساکن در سرای سالمندان. مجله روانشناسی اجتماعی، 2(98)، 81-32.

هوشیار، ف.، هوشیار، ج.، و شیری، ک. (1394، دی). اثربخشی درمان شناختی-رفتاری بر افسردگی و اضطراب مرگ سالمندان شهرستان پاسارگاد. مقاله ارائه شده در کنفرانس ملی هزاره سوم و علوم انسانی، مرکز توسعه آموزش های نوین ایران (متانا).

 Abdel-Khalek, A. M., & Al-Sabwah, M. N. (2005). Satisfaction with life and death distress. Psychological reports, 97(3), 790-792.

Azaiza, F., Ron, P., Shoham ,M., & Gigini, I. (2010). Death and dying anxiety among elderly Arab Muslims in Israel. Death Studies, 34(4), 64-70.

Bailley, E., Dunham, K., Michael, J., & Kral, S. (2000). Factor structure of the grief experience questionnaire (GEQ). Death Studies, 24(8), 721-738.

Barrett, T.W. , & Scott, T. B. (1989). Development of the grief experience questionnaire. Suicide and Life Threatening Behavior, 19, 201-215.                      

Beck, J., S. (2010). Questions and answers about cognitive therapy. Beck Institute for Cognitive Behavior Therapy.

Belsky, J. (1999). The psychology of aging. Pacific Grove, CA: Brooks.

Bowers, W., A. (1990). Treatment of depressed in-patients: Cognitive therapy plus medication, relaxation plus medication, and medication alone. The British Journal of Psychiatry, 156(1), 73-78.

Cristea, I. A., Huibers, M. J., David, D., Hollon, S. D., Andersson, G., & Cuijpers, P. (2015). The effects of cognitive behavior therapy for adult depression on dysfunctional thinking: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 42, 62-71.

Estanely, H., Beto, J. A., & Deyo, R. A. (2012). Cognitive behavioral therapy in self-efficacy and mental health on weighting of women’s. Journal of  Contemporary Research in Business, 3(2), 267-73.

Folstein, M. F., Folstein, S. E., & McHugh, P. R. (1975). “Mini-mental state”: a practical method for grading the cognitive state of patients for the clinician. Journal of psychiatric research, 12(3), 189-198.

Freedland, K. E., Carney, R. M., Rich, M. W., Steinmeyer, B. C., & Rubin, E. H. (2015). Cognitive behavior therapy for depression and self-care in heart failure patients: a randomized clinical trial. JAMA Internal Medicine, 175(11), 1773-1782.

Fujisawa, D., Miyashita, M., Nakajima, S., Ito, M., Kato, M., & Kim, Y. (2010). Prevalence and determinants of complicated grief in general population. Journal of Affective Disorders, 127(1-3), 352-358.

Goldberg, D. P., & Hillier, V. F. (1979). A scaled version of the General Health Questionnaire. Psychological Medicine, 9(1), 139-145.

Goldzweig, G., Baider, L., Andritsch, E., & Rottenberg, Y. (2016). Hope and social support in elderly grading the cognitive state of patients for the clinicians. Journal of Psychiatry Research, 12, 189-198.

Huerta, A., & Yip, M. (2006). A study of religious certainty and death anxiety. Project Proposal. WCP: 262.

Malkinson, R.(2001). Cognitive-behavioral therapy of grief: A review and application. Research on Social Work Practice, 11(6), 671-98.

Morris, S., E. (2008). Overcoming grief: A self-help guide using cognitive behavioral techniques. London: Constable and Robinson.

Moser, D. K., Chung, M. L., McKinley, S., Riegel, B., An, K., Cherrington, C. C., & Garvin, B. J. (2003). Critical care nursing practice regarding patient anxiety assessment and management. Intensive and critical care nursing, 19(5), 276-288.

Pachana, N. & Laidlaw, K. (2012). Oxford Handbook of Neuropsychology. Oxford: Oxford University Press.

Potes, A., Gagnon, G., Touré, E. H., & Perreault, M. (2016). Patient and clinician assessments of symptomatology changes on older adults following a psycho-educational program for depression and anxiety. Journal of Psychiatric Quarterly, 87(4), 649-662.

Saggino, A., & Kline, P. (1996). Item factor analysis of the Italian version of the Death Anxiety Scale. Journal of clinical psychology, 52(3), 329-333.

Shear, M., K. (2012). Grief and mourning gone awry: pathway and course of complicated grief. Dialogues in Clinical Neuroscience, 14(2), 119-125.

Templer, D., I. (1970). The construction and validation of a Death Anxiety scale. Journal of General Psychology, 82 (1),165-177.

Worden, J., W. (2018). Grief counseling and grief therapy: A handbook for the mental health practitioner. Springer Publishing Company.